Παγκόσμια ημέρα προστασίας και δικαιωμάτων του Καταναλωτή

15η ΜΑΡΤΙΟΥ - Παγκόσμια ημέρα προστασίας και δικαιωμάτων του Καταναλωτή

Η 15η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως «Παγκόσμια ημέρα προστασίας και δικαιωμάτων του Καταναλωτή». Η σύγχρονη υπερκαταναλωτική κοινωνία με τους ραγδαίους ρυθμούς παραγωγής και προσφοράς προϊόντων και υπηρεσιών καθώς και το γεγονός ότι εισερχόμαστε ολοένα και περισσότερο στην πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης επιβάλλουν την επισταμένη προσοχή της πολιτείας, αλλά και τη νομική θωράκιση του καταναλωτή. Η προστασία των καταναλωτών πρέπει να αποτελεί ιδιαίτερο μέλημα της εκάστοτε κυβέρνησης, αφού συνδέεται άμεσα με την υγεία των πολιτών, τους κανόνες του ανταγωνισμού και την ορθή λειτουργία της αγοράς.

Η ασφάλεια προϊόντων και υπηρεσιών, η προστασία των οικονομικών και νομικών συμφερόντων του καταναλωτή, η συνεχής και βελτιούμενη πληροφόρησή του με έγκυρα στοιχεία και η συνεργασία με τις Οργανώσεις των Καταναλωτών, αποτελούν βασικές κατευθύνσεις της Κυβέρνησης Καραμανλή.

Η ενίσχυση της θέσης του καταναλωτή αποτελεί βασική συνιστώσα για τη βελτίωση της ζωής του πολίτη. Θεωρούμε πολύ σημαντικό το γεγονός ότι τα δικαιώματα των καταναλωτών έχουν αναγνωριστεί από τον Ο.Η.Ε. και αναδεικνύονται σε δικαιώματα εξίσου σημαντικά με τα ανθρώπινα.

Στην Ελλάδα το πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση, την εκπόνηση δηλαδή και ψήφιση ενός νομοθετήματος το οποίο θα όπλιζε το καταναλωτικό κίνημα με θεσμικά όπλα, το έκανε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας το 1991 με το νόμο 1961, ο οποίος εισήγαγε για πρώτη φορά στο ελληνικό θετικό δίκαιο τη συλλογική αγωγή των ενώσεων καταναλωτών.

Στη συνέχεια, η επόμενη κυβέρνηση (του ΠΑΣΟΚ), έχοντας ως αφετηρία τον προηγούμενο νόμο 1961/1991, κατέθεσε στην Βουλή, όπου και ψηφίστηκε, το νόμο 2251/1994. Ο νόμος αυτός περί «Προστασίας των Καταναλωτών» ισχύει ως σήμερα, κωδικοποιημένος φυσικά με τις κατά διαστήματα αναθεωρήσεις που υπέστη προς βελτίωση και εναρμόνισή του με τις σύγχρονες απαιτήσεις της αγοράς. Αξιοσημείωτο είναι ότι στο 1ο άρθρο του νόμου αυτού δεν χρησιμοποιείται ο όρος «προστασία των καταναλωτών», αλλά ως καθήκον της πολιτείας ορίζει «τη μέριμνα για τα συμφέροντα των καταναλωτών», συμβαδίζοντας έτσι με το πνεύμα των απαιτήσεων του καταναλωτικού κινήματος να είναι ακηδεμόνευτο.

Η αδιαμφισβήτητη κοινωνική ευαισθησία που διέπει το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, τόσο στα χρόνια που χρημάτισε αξιωματική αντιπολίτευση όσο - ακόμη περισσότερο – και στα δύο χρόνια διακυβέρνησής της, έχει ως αποτέλεσμα συγκροτημένες και συγκεκριμένες απόψεις για τα δικαιώματα, τα συμφέροντα του καταναλωτή αλλά και τους τρόπους ουσιαστικής διαφύλαξής τους. Μπορούμε να πούμε ότι σήμερα η πολιτεία αφουγκράζεται τις ανάγκες της αγοράς, αλλά και τα αιτήματα των πολιτών για ασφαλείς και ισοβαρείς συναλλαγές και δημιουργεί μια ασπίδα προστασίας προσανατολισμένη σε αυτό το σκοπό, χωρίς όμως να λειτουργεί η κρατική εξουσία πατερναλιστικά.

Στη λογική αυτής της ρεαλιστικής πολιτικής, με πρωτοβουλία της Κυβέρνησης επαναλειτούργησε η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης, η οποία έχει ως σκοπό να εισηγείται την χάραξη και εφαρμογή της κυβερνητικής πολιτικής στον τομέα του καταναλωτή και να μεριμνά για τον έλεγχο εφαρμογής της νομοθεσίας που αφορά στην προστασία του καταναλωτή, αλλά και να φροντίζει για τα συμφέροντα των καταναλωτών (δηλαδή την υγεία και την ασφάλεια, τα οικονομικά συμφέροντα, την οργάνωση σε ενώσεις καταναλωτών, τα δικαιώματα ακρόασης, πληροφόρησης και επιμόρφωσης σε καταναλωτικά θέματα). Επιπλέον, ο καταναλωτής, αν θεωρήσει ότι πλήττονται τα δικαιώματά του, έχει τη δυνατότητα να επιδιώξει την επανόρθωσή τους. Ως πρώτο και απλούστερο βήμα προβάλλεται η δυνατότητα υποβολής παραπόνων, επικοινωνώντας με τις υπηρεσίες της Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή. Εναλλακτικά, μπορεί ο δυσαρεστημένος καταναλωτής να αναζητήσει την επίλυση των διαφορών του που προκύπτουν με τους επιχειρηματίες εξωδικαστικά, απευθυνόμενος σε φορείς όπως – ενδεικτικά αναφερόμενοι- ο Συνήγορος του Καταναλωτή[1], οι Επιτροπές Φιλικού Διακανονισμού, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Καταναλωτή, ο Συνήγορος του Πολίτη, κλπ. Τέλος, σε περίπτωση που ο καταναλωτής δεν καταφέρει να επιλύσει την διαφορά του συμβιβαστικά, μπορεί να καταφύγει είτε αυτοπροσώπως στα δικαστήρια για να δικαιωθεί, είτε μέσω των καταναλωτικών οργανώσεων να ασκήσει τη συλλογική αγωγή.

Ενισχύοντας την άποψη ότι το καταναλωτικό κίνημα σήμερα είναι σαφώς πιο αφυπνισμένο και ενεργό, στην Ελλάδα δρουν πλέον πέντε καταναλωτικές οργανώσεις:

I. Ελληνική Καταναλωτική Οργάνωση (Ε. ΚΑΤ. Ο.)

II. Ένωση Καταναλωτών «Η ποιότητα της ζωής» (Ε. Κ. ΠΟΙ. ΖΩ.)

III. Ένωση Καταναλωτών – Νέο ΙΝ. ΚΑ.

IV. Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕ. Π. ΚΑ.)

V. Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Σερρών (Ε. Π. ΚΑ. Σ.)

Σκοπός των Καταναλωτικών Οργανώσεων είναι να αναδεικνύουν τα προβλήματα, να ενημερώνουν τους καταναλωτές, να τους εκπροσωπούν στα κέντρα λήψης αποφάσεων, να παρεμβαίνουν στους παραγωγούς και τους προμηθευτές για επίλυση διαφορών μεταξύ τους και να παρεμβαίνουν επίσης στους φορείς που νομοθετούν, ώστε να λειτουργεί η αγορά προς όφελος όλων των εμπλεκομένων μερών.

Πέρα όμως από το εθνικό επίπεδο, η χώρα μας έχει πλέον εισέλθει καθοριστικά στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Οι διασυνοριακές συναλλαγές είναι καθημερινές. Η κυβέρνηση της Ν.Δ., συνειδητοποιώντας την ανάγκη ευρύτερης θεμελίωσης των δικαιωμάτων των Ελλήνων πολιτών που είναι πια ευρωπαίοι καταναλωτές, επιδιώκει την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των αρχών που είναι αρμόδιες για την κοινοτική και εθνική νομοθεσία για την προστασία του καταναλωτή και την κατάλληλη εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τους καταναλωτές.

Με αφορμή λοιπόν την ημέρα του καταναλωτή, είναι απαραίτητο ο καθένας από εμάς να συμβάλλει στην αναχαίτιση της όποιας προσπάθειας εκμετάλλευσης του καταναλωτικού κοινού. Έχουν γίνει ήδη πολλά για την προστασία του καταναλωτή, αλλά υπάρχουν κι άλλα να γίνουν. Ο Έλληνας πολίτης οφείλει να γνωρίζει τα δικαιώματά του και να φροντίζει να τα διατηρεί και να τα υπερασπίζεται. Η πολιτεία στην προσπάθειά της να διατηρηθούν οι ισορροπίες μεταξύ επιχειρηματιών και καταναλωτών, είναι παρούσα και έτοιμη να επέμβει εφόσον κληθεί.

Η Παγκόσμια Ημέρα του Καταναλωτή υπενθυμίζει σε όλους μας την ανάγκη ενεργοποίησης των δυνάμεων των πολιτών και της συνεχούς συνεργασίας όλων. Μιας ενεργοποίησης και μιας συνεργασίας που δεν περιορίζονται σε μία ημέρα το χρόνο, αφού η κάθε μέρα είναι ημέρα του καταναλωτή. Υπενθυμίζει επίσης σε όλους μας την ανάγκη εξασφάλισης των θεμελιωδών αυτών δικαιωμάτων, προκειμένου να επιτευχθεί η παροχή υψηλής προστασίας στους καταναλωτές.

Η Νέα Δημοκρατία ενισχύει τη σύγχρονη αγορά, θωρακίζει όμως και το σύγχρονο καταναλωτή, έτσι ώστε η Ελλάδα να μπορέσει να σταθεί ισάξια πλάι στους ευρωπαίους εταίρους της.

[1] Συγκεκριμένα ο Συνήγορος του Καταναλωτή ως εξωδικαστικό όργανο συναινετικής επίλυσης των καταναλωτικών διαφορών, το οποίο εποπτεύεται από το Υπουργείο Ανάπτυξης, αλλά απολαμβάνει ανεξαρτησίας, ρυθμίστηκε με το νόμο 3297/2004 που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης με αριθ. φύλλου 259/23-12-2004.