Παγκόσμια μέρα Διεθνούς Αμνηστίας

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑΣ (ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ)

ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ

Η 10^η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε από τη διεθνή κοινότητα ως ημέρα Διεθνούς Αμνηστίας (Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) και κατά του ρατσισμού.

Η αναγνώριση του ανθρώπου ως υπέρτατης αξίαςκαι το αίτημα για σεβασμό της ανθρώπινης ζωής και δραστηριότητας οδήγησε τις πολιτισμένες κοινωνίες στην καθιέρωση και την κατοχύρωση απαράγραπτων δικαιωμάτων.

Από τα χρόνια του Ελληνικού Διαφωτισμού, οι σοφιστές αμφισβήτησαν τις διακρίσεις σε ελεύθερους και δούλους, σε ευγενείς και ταπεινούς στην καταγωγή, σε πλούσιους και φτωχούς, σε Έλληνες και βαρβάρους.

Στους νεότερους χρόνους οι ιδέες αυτές υιοθετήθηκαν, συμπληρώθηκαν και αναπτύχθηκαν, σε διαφορετικές ιστορικές συνθήκες, από τους μεγάλους διανοητές του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, οι οποίοι υπερασπίστηκαν με σθένος το δικαίωμα της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας, της ελεύθερης σκέψης και έκφρασης, της ανεξιθρησκίας, της ελεύθερης οικονομικής δραστηριότητας των προσώπων, της ισοπολιτείας. Οι ιδέες αυτές αναπτύχθηκαν σε ιστορικές περιόδους με έντονα δημοκρατικό και φιλελεύθερο χαρακτήρα. Αυτό αποδεικνύει την άρρηκτη σχέση της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της δημοκρατίας με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων  αυτών αποτελεί το σημαντικότερο κριτήριο για το επίπεδο ανάπτυξης ενός πολιτισμού.

Ο πνευματικός, λοιπόν, αγώνας, συνοδευόμενος από κοινωνικές και πολιτικές διεκδικήσεις, είχε ως αποτέλεσμα την «Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου» από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, στις 10 Δεκεμβρίου 1948. Σήμερα τα ανθρώπινα δικαιώματα προστατεύονται, τυπικά τουλάχιστον, και περιλαμβάνονται στα συντάγματα και στη νομοθεσία όλων των δημοκρατικών χωρών και στους καταστατικούς χάρτες διεθνών οργανισμών, όπως του ΟΗΕ, της ΟΥΝΕΣΚΟ, της Διεθνούς Αμνηστίας.

Στην εποχή μας δεν λείπουν περιπτώσεις παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κατάφωρης σε απολυταρχικά πολιτεύματα, συγκαλυμμένης σε πολιτεύματα που εμφανίζονται δημοκρατικά.

Σήμερα δεν αρκεί να έχει ο πολίτης το δικαίωμα να εκφράσει ελεύθερα τη γνώμη του, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διαμορφώνει τη δική του ελεύθερη και αντικειμενική γνώμη. Το δικαίωμα όμως αυτό καταστρατηγείται από τους μηχανισμούς της σύγχρονης προπαγάνδας, της κατευθυνόμενης πληροφόρησης, της λογοκρισίας και οι ατομικές ελευθερίες υπονομεύονται και περιορίζονται.

Πολλοί άνθρωποι διώκονται, φυλακίζονται και βασανίζονται για τα πολιτικά τους φρονήματα. Ασκείται φυσική και ψυχολογική βία σε αντιφρονούντες και αντίπαλους των διαφόρων αυταρχικών καθεστώτων. Ιδιαίτερα μεταξύ εμπολέμων η αγριότητα καταλήγει συχνά σε κατάλυση κάθε έννοιας ανθρώπινων δικαιωμάτων. Τρομοκρατικά χτυπήματα, στυγερά εγκλήματα, φρικιαστικά βασανιστήρια, δολοφονίες αμάχων, διαμελισμός και ακρωτηριασμός αθώων ανθρώπων ακόμα και παιδιών στιγματίζουν και σήμερα την ανθρωπότητα.

Ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων αποτελεί ηθική και πολιτική επιταγή για το σύγχρονο κόσμο. Εντούτοις, τα φαινόμενα παραβίασής τους δείχνουν ότι ο σεβασμός αυτός δεν υπάρχει. Η πραγματικότητα δείχνει πως ο σύγχρονος άνθρωπος ενδιαφέρεται περισσότερο και επιδιώκει με κάθε τρόπο να αποκτήσει πλούτο και δύναμη. Για να πραγματοποιήσει την επιδίωξή του αυτή, δε διστάζει να παραβιάσει ανθρώπινα δικαιώματα, να εκμεταλλευτεί συνανθρώπους του, να ασκήσει βία σε βάρος τους, να διαπράξει αδικίες ακόμα και εγκλήματα.

Η διακήρυξη των ανθρώπινων δικαιωμάτων και ο έμπρακτος σεβασμός τους αποτελούν πραγμάτωση του ανθρωπιστικού ιδεώδους. Η σχέση τους με τον ανθρωπισμό είναι άρρηκτη. Γι’ αυτό οι άνθρωποι που εμφορούνται από ανθρωπιστικές αρχές  και αξίες σέβονται και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σημαντική για το σκοπό αυτό μπορεί να είναι και η συμβολή των πνευματικών ανθρώπων, των επιστημόνων και των καλλιτεχνών, γιατί αυτοί με το έργο τους μπορούν να καυτηριάζουν τα φαινόμενα απανθρωπιάς, να δώσουν περιεχόμενο και μορφή στο όραμα για έναν καλύτερο κόσμο και να ευαισθητοποιήσουν τους ανθρώπους να αγωνιστούν για την πραγματοποίησή του.

Στην προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων μπορούν να συμβάλλουν και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, χάρη στη δύναμη που έχουν να επηρεάζουν και να διαμορφώνουν την κοινή γνώμη. Μπορούν να στηλιτεύουν περιπτώσεις καταστρατήγησης των ανθρώπινων δικαιωμάτων, αλλά και να ασκούν κριτική και έλεγχο στη εξουσία για αυθαίρετες ενέργειες, ή παραλείψεις που δε συμφωνούν με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η πολιτεία και οι πολιτικοί πρέπει να προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και στο έργο τους αυτό οφείλουν να βοηθούν όλοι οι πολίτες. Πρέπει όλοι να είμαστε αλληλέγγυοι με τους συμπολίτες μας που πέφτουν θύματα διακρίσεων και αδικιών. Αν αυτό γίνει συνείδηση όλων των ανθρώπων, τότε τα κρούσματα παραβίασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου θα μειωθούν δραστικά.

Η πορεία μέχρι να γίνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα αυτονόητα για κάθε πολίτη δεν είναι εύκολη. Όμως, είναι ο μόνος δρόμος για να βγει η ανθρωπότητα από τα σημερινά της αδιέξοδα και να ζήσουν όλοι οι άνθρωποι με ειρήνη, δικαιοσύνη, ελευθερία και δημοκρατία.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και με το ρατσισμό. Οι σύγχρονες κοινωνίες τείνουν όλο και πιο πολύ να γίνουν πολυπολιτισμικές κοινωνίες. Η παραδοσιακή εθνική ομοιογένεια εκλείπει. Άνθρωποι που ανήκουν σε διαφορετικές φυλές, με διαφορετική εθνική προέλευση, με διαφορετική γλώσσα και θρησκεία, με διαφορετικό πολιτισμό αποτελούν μέλη των σύγχρονων κοινωνιών. Η ίδια, λοιπόν, η πραγματικότητα επιβάλλει την ανεκτικότητα. Εντούτοις εκδηλώνονται φαινόμενα ρατσισμού που δε συμβιβάζονται με τις συνθήκες και το πνεύμα της σύγχρονης ζωής.

Ο σύγχρονος ρατσισμός δεν περιορίζεται μόνο στις φυλετικές διακρίσεις. Στρέφεται εναντίον όλων εκείνων των κοινωνικών ομάδων των πιο ανίσχυρων και αδύνατων, όπως είναι οι άνεργοι, οι άρρωστοι, οι ανάπηροι, οι στιγματισμένοι για κάποια πράξη τους. Έτσι διακρίνουμε και τον κοινωνικό ρατσισμό.

Το φαινόμενο του ρατσισμού δεν είναι σύγχρονο. Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι «βάρβαρον και δούλον ταυτόν φύσει» και οι Σπαρτιάτες έριχναν στον Καιάδα τα ανάπηρα και καχεκτικά παιδιά. Στην αρχαιότητα επίσης, ανθούσε το δουλεμπόριο και στη Ρώμη οι δούλοι θεωρούνταν πράγμα.

Στην εποχή μας ο ρατσισμός αναβιώνει. Τα αίτια είναι ποικίλα και λίγο πολύ γνωστά.

Καταρχήν, η διάθεση προβολής κάποιων ατόμων ή κοινωνικών ομάδων, το πάθος τους για την εξουσία, την κυριαρχία και το συμφέρον μπορεί να τους οδηγήσει σε διακρίσεις κάποιων άλλων, σε καταπίεση, περιθωριοποίηση και απομόνωση.

Ο ρατσισμός γεννιέται και από τη φανατική προσήλωση στο έθνος και τα ιδανικά του. Ο εθνικισμός και η εθνικιστική προπαγάνδα, που επιβάλλει την αντίληψη πως το έθνος στο οποίο ανήκει κάποιος είναι ανώτερο όλων και πως οι άλλοι απειλούν την καθαρότητά του, φυλετική και πολιτιστική. Έτσι στρέφουν τους πολίτες εναντίον των εθνικών μειονοτήτων και των μεταναστών. Τους μετανάστες μάλιστα που εργάζονται στη χώρα τους, επειδή προσφέρουν πολύ φτηνή εργασία, τους θεωρούν υπαίτιους για τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, για τη φτώχεια και την ανεργία.

Οι προκαταλήψεις μπορούν να στρέψουν τον άνθρωπο στο ρατσισμό. Υπάρχουν λαοί που έχουν ανατραφεί μέσα σε ρατσιστικό κλίμα, άνθρωποι που έχουν διδαχθεί και πιστέψει ότι οι άνεργοι, οι άρρωστοι, οι αλλόπιστοι, οι αδύνατοι μόνο προβλήματα μπορεί να επιφέρουν στην κοινωνία τους.

Η έλλειψη κατάλληλης αγωγής και παιδείας, που προωθεί τη συναδέλφωση των ανθρώπων και των λαών και διδάσκει την ισότητα, την αξία της ειρήνης και το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων, είναι βασική απώλεια για τις σύγχρονες κοινωνίες.

Οι νέοι μεγαλώνουν σ’ έναν κόσμο με έντονες διακρίσεις και ρατσιστικά φαινόμενα και αυτό είναι κακό. Ο ρατσισμός είναι φαινόμενο που δε συμβιβάζεται ούτε με τα δικαιώματα του ανθρώπου, ούτε με τη χριστιανική ηθική.

Με την παιδεία, τη μελέτη της ιστορίας, της κοινωνιολογίας, αλλά και της βιολογίας, οι άνθρωποι δε θα πέφτουν θύματα της προπαγάνδας και θα είναι σε θέση με επιχειρήματα να αποδεικνύουν πως οι ρατσιστικές αντιλήψεις είναι επιστημονικά αβάσιμες. Με την απόκτηση γνώσεων οι άνθρωποι θα διαπιστώσουν πως κάθε λαός έχει τη δική του συνεισφορά στην ανάπτυξη του πολιτισμού. Θα αποκτήσουν ευαισθησία σε θέματα ελευθερίας, δημοκρατίας και δικαιοσύνης. Και οι άνθρωποι που πιστεύουν πραγματικά σ’ αυτές τις αξίες, δεν πρόκειται να γίνουν ποτέ ρατσιστές.

Μπορεί για την ισότητα των ανθρώπων να έγιναν πολλοί αγώνες και να κερδήθηκαν αναμφισβήτητες νίκες. Τα φαινόμενα, όμως, αναβίωσης του ρατσισμού στις μέρες μας δείχνουν πως το αίτημα για ισότιμες σχέσεις ανθρώπων και λαών, για σχέσεις απαλλαγμένες από διακρίσεις και αδικίες παραμένει πάντα ανοιχτό και επίκαιρο.

^*«βαρβάρον και δούλον ταυτόν φύσει» βάρβαρος και δούλος έχουν όμοια φύση, είναι ανελεύθερα άτομα δηλαδή δουλικά, ευτελή, που δεν μπορούν να αναπτύξουν πολιτισμό ούτε δημιουργική σκέψη.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΙΔΗΣ

Δικηγόρος – Διδάκτωρ Εγκληματολογίας

υποψήφιος βουλευτής Νέας Δημοκρατίας