Παγκόσμια μέρα προστασίας και δικαιωμάτων του Καταναλωτή
15η ΜΑΡΤΙΟΥ
Παγκόσμια ημέρα προστασίας και δικαιωμάτων του Καταναλωτή
Η 15η Μαρτίου έχει καθιερωθεί να εορτάζεται ως «Παγκόσμια Ημέρα του Καταναλωτή».
Η προστασία των καταναλωτών πρέπει να αποτελεί ιδιαίτερο μέλημα της εκάστοτε κυβέρνησης, αφού συνδέεται άμεσα με την υγεία των πολιτών, τους κανόνες του ανταγωνισμού και την ορθή λειτουργία της αγοράς.
Η ασφάλεια προϊόντων και υπηρεσιών, η προστασία των οικονομικών και νομικών συμφερόντων του καταναλωτή, η συνεχής και βελτιούμενη πληροφόρησή του με έγκυρα στοιχεία και η συνεργασία με τις Οργανώσεις των Καταναλωτών, αποτελούν βασικές κατευθύνσεις της Κυβέρνησης.
Η ενίσχυση της θέσης του καταναλωτή αποτελεί βασική συνιστώσα για τη βελτίωση της ζωής του πολίτη.
Πριν δύο δεκαετίες περίπου, τα εθνικά κράτη μπορούσαν να προωθήσουν την οικονομική ανάπτυξη, διατηρώντας έναν υψηλό βαθμό απασχόλησης και μια σχετική καλή κοινωνική πολιτική, η οποία υποστήριζε την οικονομική δυναμική και διασφάλιζε την κοινωνική συνοχή. Τα κράτη, με άμεσες παρεμβάσεις, ρύθμιζαν τη λειτουργία της αγοράς, ορίζοντας ανώτερα και κατώτερα όρια τιμών προϊόντων και υπηρεσιών, τονώνοντας τη ζήτηση και αποτρέποντας, ως ένα βαθμό, τις κοινωνικές αναταραχές και τη διάρρηξη του κοινωνικού ιστού.
Τα τελευταία όμως χρόνια, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο φαινόμενο, την παγκοσμιοποίηση, μια ιστορική διαδικασία, κατά την οποία οι μεταβολές επεκτείνονται σε όλες τις κοινωνικές σφαίρες. Όπως οικονομία, πολιτική, νομοθεσία, πολιτισμό, τεχνολογία, κ.ά. Μέχρι στιγμής, οι τομείς της οικονομίας έχουν το προβάδισμα στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης.
Η αγορά , το εμπόριο, δηλαδή, αγαθών και υπηρεσιών, λειτουργεί σήμερα, σχεδόν χωρίς καμία κρατική παρέμβαση , με βάση το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης. Ωστόσο, για να μην καταλήξει αυτή η αγορά σε ζούγκλα, έχει ανάγκη από ένα θεσμικό πλαίσιο, που να ρυθμίζει τη λειτουργία της.
Η προσφορά καθορίζεται από τους παραγωγούς και τους προμηθευτές, οι οποίοι εμπλέκονται στην πρωτογενή, δευτερογενή και στην τριτογενή παραγωγή. Η ζήτηση καθορίζεται από τους καταναλωτές. Καταναλωτές είμαστε όλοι. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη οικονομική ομάδα, η οποία επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται σχεδόν από κάθε δημόσια ή ιδιωτική οικονομική απόφαση, η οποία δεν είναι αποτελεσματικά οργανωμένη και της οποίας οι απόψεις δεν ακούγονται.
Θεωρούμε πολύ σημαντικό το γεγονός ότι τα δικαιώματα των καταναλωτών έχουν αναγνωριστεί από τον Ο.Η.Ε. και αναδεικνύονται σε δικαιώματα εξίσου σημαντικά με τα ανθρώπινα. Τα δικαιώματα αυτά είναι:
Δικαίωμα στην ικανοποίηση βασικών αναγκών. Αφορά στην εξασφάλιση πρόσβασης καταναλωτή στα είδη διατροφής, ένδυσης, κατοικίας, στις υπηρεσίες υγείας, παιδείας κ.λ.π.
Δικαίωμα στην ασφάλεια. Αφορά στην ασφάλεια τόσο των προϊόντων που καταναλώνουμε, όσο και των υπηρεσιών που χρησιμοποιούμε. Τα προϊόντα και οι υπηρεσίες πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές, ώστε να μην επιφέρουν βλάβες στη σωματική και ψυχική υγεία των καταναλωτών.
Δικίωμα στην πληροφόρηση. Ο καταναλωτής πρέπει να παίρνει πλήρη και λεπτομερή πληροφόρηση για τα πλεονεκτήματα αλλά και για τα μειονεκτήματα του είδους , που προτίθεται να αγοράσει. Στο παρελθόν η πληροφόρηση αποτελούσε κτήμα μόνο συγκεκριμένων μικρών ομάδων, οι οποίες στόχευαν στην χειραγώγηση των μαζών, εκμεταλλευόμενες την άγνοιά τους. Σήμερα κατακλυζόμαστε από τέτοιο όγκο πληροφοριών, που πολλές φορές δεν μπορούμε να τις αξιολογήσουμε και διατρέχουμε τον κίνδυνο της παραπληροφόρησης, είτε αθέλητης, είτε πολύ συχνά, εσκεμμένης.
Δικαίωμα στην επιλογή. Συνδέεται άμεσα με το δικαίωμα στην πληροφόρηση. Αν είμαι σωστά πληροφορημένος, μπορώ να κάνω και σωστές επιλογές. Προϋπόθεση αυτού του δικαιώματος αποτελούν η ύπαρξη επάρκειας αγαθών στην αγορά και η προσφορά ομοειδών ειδών, που διασφαλίζουν την επιλογή.
Δικαίωμα στην εκπροσώπηση. Ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να συμμετέχει σε όλα τα όργανα που αποφασίζουν πολιτικές, σε όλα τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Επειδή η συμμετοχή κάθε καταναλωτή μεμονωμένα είναι αδύνατη, όπως καταλαβαίνουμε όλοι, οι καταναλωτές εκπροσωπούνται από τον εκπρόσωπο της Καταναλωτικής Οργάνωσης, στην οποία είναι μέλη.
Δικαίωμα στην αποζημίωση. Σε περίπτωση που υποστούμε κάποια βλάβη, εξαιτίας ελαττωματικού προϊόντος ή ελλιπούς υπηρεσίας, μπορούμε να διεκδικήσουμε και να λάβουμε αποζημίωση.
Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Αφορά στην εκπαίδευση των πολιτών σχετικά με την κατανάλωση, ώστε οι καταναλωτές να γνωρίσουν τα δικαιώματά τους και να συνειδητοποιήσουν τη δύναμή τους, στη λειτουργία της αγοράς.
Δικαίωμα σε ένα υγιεινό περιβάλλον. Έχει αποδειχτεί ότι η υγεία μας επηρεάζεται από το περιβάλλον, την διατροφή, την κληρονομικότητα και από την επιστήμη της ιατρικής. Αν συνυπολογίσουμε την επιβάρυνση του περιβάλλοντος από τους τρόπους παραγωγής και τη συμμετοχή του μολυσμένου περιβάλλοντος στην παραγωγή των ειδών διατροφής, αντιλαμβανόμαστε αμέσως ότι το περιβάλλον αναδεικνύεται σε κυρίαρχο παράγοντα για την καλή μας υγεία.
Οι σχέσεις παραγωγών, προμηθευτών και καταναλωτών πρέπει να ρυθμίζονται από ένα θεσμικό πλαίσιο, το οποίο να διέπει τη λειτουργία της αγοράς σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.
Ο αγώνας προμηθευτών – καταναλωτών είναι άνισος. Οι προμηθευτές διαθέτουν χρήμα, διασυνδέσεις, δύναμη. Λειτουργούν με κίνητρο την επίτευξη κέρδους. Το κέρδος αποτελεί κινητήριο μοχλό ανάπτυξης, ωστόσο δεν πρέπει να γίνεται αυτοσκοπός, ώστε να λειτουργεί χωρίς κανόνες ή περιορισμούς. Ο κάθε καταναλωτής, μεμονωμένα, είναι εντελώς ανίσχυρος να προστατέψει τον εαυτό του απέναντι στους προμηθευτές, που έχουν αναγάγει το κέρδος σε αυτοσκοπό. Η ανάγκη λοιπόν του καταναλωτή να προστατευτεί, τον οδήγησε στην δημιουργία των Καταναλωτικών Οργανώσεων, αφού και σήμερα ακόμη ο Έλληνας καταναλωτής δεν έχει συνειδητοποιήσει το ρόλο του και τη δύναμή του στη λειτουργία της αγοράς.
Σκοπός των Καταναλωτικών Οργανώσεων είναι να αναδεικνύουν τα προβλήματα, να ενημερώνουν τους καταναλωτές, να τους εκπροσωπούν στα κέντρα λήψης αποφάσεων, να παρεμβαίνουν στους παραγωγούς και τους προμηθευτές για επίλυση διαφορών μεταξύ τους και να παρεμβαίνουν επίσης στους φορείς που νομοθετούν, ώστε να λειτουργεί η αγορά προς όφελος όλων των εμπλεκομένων μερών.
Η Παγκόσμια Ημέρα του Καταναλωτή υπενθυμίζει σε όλους μας την ανάγκη ενεργοποίησης των δυνάμεων των πολιτών και της συνεχούς συνεργασίας όλων. Μιας ενεργοποίησης και μιας συνεργασίας που δεν περιορίζονται σε μία ημέρα το χρόνο, αφού η κάθε μέρα είναι ημέρα του καταναλωτή. Υπενθυμίζει επίσης σε όλους μας την ανάγκη εξασφάλισης των θεμελιωδών αυτών δικαιωμάτων, προκειμένου να επιτευχθεί η παροχή υψηλής προστασίας στους καταναλωτές.